Rozstanie rodziców nie zmienia jednego: oboje nadal odpowiadają za utrzymanie i wychowanie dziecka. Gdy nie udaje się ustalić tego polubownie, pojawia się pytanie o alimenty. Wokół tego tematu narosło wiele mitów – o tabelach, procentach od pensji czy końcu obowiązku w dniu osiemnastych urodzin. Wyjaśniamy, co naprawdę wynika z przepisów, od czego zależy wysokość alimentów na dziecko i jak krok po kroku wygląda droga do ich uzyskania.

Czym jest obowiązek alimentacyjny?

Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym rodzice mają obowiązek łożenia na utrzymanie dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie. Obowiązek alimentacyjny rodziców nie zależy od tego, czy byli małżeństwem, czy mają pełnię władzy rodzicielskiej ani czy utrzymują kontakt z dzieckiem. Alimenty to prawo dziecka, a nie rodzica, który je w jego imieniu odbiera.

Obowiązek ten można wykonywać na dwa sposoby: płacąc określoną kwotę albo przez osobiste starania o utrzymanie i wychowanie. Dlatego rodzic, z którym dziecko mieszka na co dzień, w dużej części spełnia swój obowiązek codzienną opieką, a drugi rodzic – świadczeniem pieniężnym.

Od czego zależy wysokość alimentów?

W polskim prawie nie ma tabeli ani sztywnego procentu od zarobków. Nie istnieje też ustawowa kwota minimalna. Wysokość alimentów zależy od dwóch przesłanek, które sąd ocenia w każdej sprawie indywidualnie.

Usprawiedliwione potrzeby dziecka

To koszty utrzymania i rozwoju odpowiednie do wieku, stanu zdrowia i dotychczasowego poziomu życia: wyżywienie, mieszkanie, ubrania, leczenie, edukacja, zajęcia dodatkowe, wypoczynek. Inne będą potrzeby niemowlęcia, inne nastolatka, a jeszcze inne dziecka wymagającego rehabilitacji. Sąd bierze pod uwagę potrzeby uzasadnione, a nie każde życzenie.

Możliwości zarobkowe i majątkowe rodzica zobowiązanego

Liczy się nie tylko to, ile rodzic faktycznie zarabia, ale ile mógłby zarabiać, wykorzystując swoje kwalifikacje i siły. Celowe obniżenie dochodów, rezygnacja z pracy czy praca „na czarno” nie chronią przed alimentami – sąd ocenia realne możliwości. Znaczenie mają też majątek oraz inne osoby, które zobowiązany ma na utrzymaniu.

Tłem dla obu przesłanek jest zasada równej stopy życiowej: dziecko ma prawo żyć na poziomie zbliżonym do poziomu życia rodziców. Dlatego kwota alimentów przy podobnych potrzebach może się różnić w zależności od sytuacji rodziny. Świadczenia wychowawcze wypłacane przez państwo co do zasady nie obniżają alimentów.

Jak obliczyć koszt utrzymania dziecka?

Zanim trafi się do sądu, warto spisać miesięczne wydatki na dziecko. Pomaga w tym prosty kosztorys podzielony na kategorie: żywność, udział w kosztach mieszkania, odzież, szkoła lub przedszkole, zdrowie, zajęcia, transport, wakacje. Wydatki roczne dzieli się na dwanaście miesięcy. Dobrze jest zachować faktury, potwierdzenia przelewów i paragony za większe zakupy – nie trzeba dokumentować każdej bułki, ale wiarygodne zestawienie ułatwia sądowi ocenę.

Jak uzyskać alimenty na dziecko?

Są trzy drogi:

• Porozumienie rodziców. Kwotę można ustalić w umowie, także w formie aktu notarialnego, albo w ugodzie zawartej przed mediatorem i zatwierdzonej przez sąd.
• Sprawa o rozwód lub separację. Sąd w wyroku orzeka o alimentach na wspólne małoletnie dziecko.
• Osobny pozew o alimenty. Można go złożyć niezależnie od rozwodu. Alimenty bez rozwodu przysługują także wtedy, gdy rodzice pozostają małżeństwem, ale jedno z nich nie przyczynia się do utrzymania rodziny, oraz gdy nigdy nie byli małżeństwem.

Pozew o alimenty – co musi zawierać?

Pozew składa się do sądu rejonowego. W imieniu małoletniego działa rodzic, pod którego opieką dziecko pozostaje. W piśmie należy wskazać strony, żądaną kwotę miesięcznie i termin płatności oraz uzasadnienie: opis sytuacji rodzinnej, zestawienie kosztów utrzymania dziecka, informacje o własnych dochodach i o możliwościach zarobkowych pozwanego. Do pozwu dołącza się odpis aktu urodzenia dziecka i dowody potwierdzające wydatki.

Ponieważ postępowanie trwa, razem z pozwem można złożyć wniosek o zabezpieczenie alimentów. Sąd zobowiązuje wtedy drugiego rodzica do płacenia określonej kwoty już w trakcie sprawy.

W sprawie o alimenty sąd wysłuchuje rodziców, analizuje dokumenty, może zażądać informacji o zarobkach od pracodawcy. Pozwany ma prawo przedstawić swoje stanowisko i własne wyliczenia. O tym, jak wygląda uzyskanie i egzekucja alimentów na dziecko, informują specjaliści kancelarii Legal Salutaris, w której sprawy rodzinne prowadzi adwokat od alimentów w Gdańsku.

Do kiedy płaci się alimenty?

Obowiązek alimentacyjny nie wygasa automatycznie po ukończeniu przez dziecko 18. roku życia. Trwa, dopóki dziecko nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie – w praktyce najczęściej do zakończenia nauki. Rodzic może jednak uchylić się od świadczeń wobec pełnoletniego dziecka, jeśli są one połączone z nadmiernym uszczerbkiem dla niego lub jeśli dziecko nie dokłada starań, by uzyskać możliwość samodzielnego utrzymania. Wobec dziecka z niepełnosprawnością, które nie może podjąć pracy, obowiązek może trwać bezterminowo.

Podwyższenie alimentów i ich obniżenie

Zasądzona kwota nie jest ustalona raz na zawsze. W razie zmiany stosunków każda ze stron może żądać jej zmiany. Podwyższenie alimentów uzasadnia przede wszystkim wzrost potrzeb dziecka – pójście do szkoły, choroba, nowe wydatki związane z wiekiem – albo wyraźna poprawa sytuacji zobowiązanego. Obniżenia można żądać, gdy możliwości zarobkowe rodzica trwale się pogorszyły z przyczyn od niego niezależnych.

Co zrobić, gdy drugi rodzic nie płaci?

Wyrok lub ugoda z klauzulą wykonalności pozwalają skierować sprawę do komornika, który prowadzi egzekucję z wynagrodzenia, rachunków czy innych składników majątku. Jeśli egzekucja okazuje się bezskuteczna, wsparciem może być fundusz alimentacyjny. Świadczenia z niego przysługują po spełnieniu warunków określonych w ustawie, między innymi kryterium dochodowego, a wniosek składa się w urzędzie gminy lub ośrodku pomocy społecznej. Uporczywe uchylanie się od płacenia alimentów jest ponadto przestępstwem.

Działaj mądrze

Alimenty na dziecko nie wynikają z tabeli, lecz z zestawienia potrzeb dziecka i możliwości rodziców. Dobrze przygotowany kosztorys, dowody wydatków i wniosek o zabezpieczenie pozwalają sprawniej przejść przez postępowanie, a porozumienie rodziców często oszczędza czas i nerwy. Każda sytuacja rodzinna jest inna, dlatego w razie wątpliwości warto skonsultować się z prawnikiem zajmującym się sprawami z zakresu prawa rodzinnego. Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.